Financieel beeld en beslispunten
Inleiding
Terug naar navigatie - Financieel beeld en beslispunten - InleidingMet de Kaderbrief 2027–2030 zijn de bestuurlijke hoofdlijnen en financiële uitgangspunten voor de Programmabegroting 2027 geschetst. De Kaderbrief was bewust compact van opzet. In een verkiezingsjaar en aan het begin van een nieuwe bestuursperiode is ruimte gelaten voor de uitwerking naar een Bestuursprogramma 2026–2030. In deze Programmabegroting 2027 zetten wij de stap van richting naar uitvoering en is het Bestuursprogramma verder uitgewerkt.
In deze Programmabegroting presenteren wij voor 2027 en 2028 een negatief begrotingsresultaat. In de laatste twee jaren van het meerjarenperspectief is het begrotingsresultaat weer positief. Structureel is de begroting meerjarig sluitend. Wij achten het verantwoord om in de eerste jaren van deze bestuursperiode een tijdelijk negatief begrotingsresultaat te accepteren. Daarmee ontstaat ruimte om uitvoering te geven aan de belangrijkste beleidsambities uit het Bestuursprogramma en tegelijkertijd toe te werken naar een duurzaam gezond financieel perspectief.
De groei van Barneveld en de omvang van de investeringsopgaven vragen daarbij nadrukkelijk aandacht. In het Bestuursprogramma staat de uitvoeringslijn dat we voor de komende tien jaar werken met een investeringsplafond van gemiddeld € 35 miljoen per jaar, met de mogelijkheid van een piek van maximaal € 45 miljoen in een afzonderlijk jaar. Hiermee houden we het investeringsvolume en de ontwikkeling van de schuldpositie beheersbaar. Omdat de totale investeringsbehoefte groter is dan binnen dit plafond kan worden gerealiseerd, zijn keuzes en prioritering noodzakelijk. In deze begroting wordt de financiële vertaling van dit investeringskader verwerkt. De inhoudelijke afweging en prioritering van individuele investeringen vindt in 2027 plaats.
Deze begroting bevat daarnaast de eerste vertaling van de nieuwe programmastructuur naar de P&C-cyclus. Daarmee sluiten wij beter aan bij het Bestuursprogramma en het opgavegericht werken. Per programma maken wij inzichtelijk wat wij willen bereiken, wat wij daarvoor gaan doen en welke middelen daarvoor beschikbaar zijn. In bijlage 11 treft u eenmalig een vergelijking aan van de oude en nieuwe programmastructuur op het niveau van kosten en baten.
Financieel beeld
Terug naar navigatie - Financieel beeld en beslispunten - Financieel beeldDe gemeente Barneveld presenteert een meerjarig structureel sluitend financieel perspectief. Wel kiezen we ervoor om in de eerste twee jaar incidenteel extra in te zetten op de belangrijkste beleidsambities uit het Bestuursprogramma. Hierdoor is het resultaat in 2027 en 2028 negatief, met respectievelijk € 2,990 miljoen en € 1,630 miljoen. In de laatste twee jaren van het meerjarenperspectief is het begrotingsresultaat weer positief.
Het bij de Kaderbrief 2027–2030 geschetste meerjarenperspectief vormt het uitgangspunt voor deze Programmabegroting. Daarbij zijn de bekende financiële ontwikkelingen verwerkt. Het gaat onder meer om de doorwerking van de Eerste Tussenrapportage 2026, actuele inzichten in de prijs- en loonontwikkeling, de volumeontwikkeling, de algemene uitkering en de financiële vertaling van het Bestuursprogramma, voor zover deze voldoende concreet en verwerkbaar is. Ontwikkelingen die zich na vaststelling van de Kaderbrief hebben voorgedaan en gevolgen hebben voor het meerjarenperspectief, worden verderop nader toegelicht.
Investeringen
De groei van Barneveld brengt tegelijkertijd omvangrijke investeringsopgaven met zich mee, onder andere op het gebied van woningbouw, bereikbaarheid, onderwijshuisvesting, maatschappelijke voorzieningen, economie, duurzaamheid en het landelijk gebied. De totale beoogde investeringsbehoefte is de komende jaren groter dan binnen het investeringsplafond kan worden gerealiseerd. Dat betekent dat niet alle investeringen direct kunnen worden uitgevoerd en dat keuzes noodzakelijk zijn.
Bij die keuzes wegen we onder meer maatschappelijke meerwaarde, wettelijke noodzaak, urgentie, uitvoerbaarheid en financiële gevolgen mee. Om deze investeringen zorgvuldig en in samenhang te kunnen beoordelen, is meer tijd nodig. Daarom maken we in deze begroting nog geen inhoudelijke keuzes over individuele investeringen. Met deze begroting geven we financieel invulling aan de uitvoeringslijn uit het Bestuursprogramma over het investeringskader.
De inhoudelijke besluitvorming over de prioritering vindt vervolgens in twee stappen plaats. In februari 2027 wordt aan de raad een voorstel voorgelegd voor de investeringen die in 2027 en 2028 binnen het beschikbare plafond kunnen worden uitgevoerd. Bij de Kadernota 2028 volgt een integrale meerjarige afweging, waarbij ook de investeringen voor de daaropvolgende jaren in samenhang worden beoordeeld.
Deze werkwijze biedt ruimte om investeringen zorgvuldig te prioriteren en tegelijkertijd de financiële gevolgen voor de meerjarenbegroting beheersbaar te houden. Aanvullende effecten, consequenties en samenhangen die bij de verdere uitwerking naar voren komen, kunnen zo worden betrokken bij de integrale afweging bij de Kadernota 2028.
Weerstandsvermogen
Het weerstandsvermogen geeft aan in hoeverre de gemeente in staat is om financiële risico’s op te vangen zonder dat dit direct leidt tot aanpassing van beleid of uitvoering. Voor de Programmabegroting 2027 zijn de risico’s geactualiseerd en is de beschikbare weerstandscapaciteit opnieuw beoordeeld.
Het weerstandsvermogen moet worden bezien in samenhang met de bredere financiële positie van de gemeente. Daarbij gaat het niet alleen om de omvang van de algemene reserve, maar ook om de solvabiliteit, de netto schuldquote, het investeringsvolume en de mate waarin risico’s zich daadwerkelijk kunnen voordoen. Een voldoende weerstandsvermogen blijft noodzakelijk, zeker in een periode waarin de gemeente fors investeert en het meerjarenperspectief onder druk staat.
De beschikbare weerstandscapaciteit maakt onderdeel uit van het eigen vermogen en heeft daarmee invloed op de solvabiliteit. Wanneer middelen uit de algemene reserve worden ingezet, kan dit bovendien gevolgen hebben voor de financieringsbehoefte en daarmee indirect voor de netto schuldquote. Daarom blijven wij terughoudend met het structureel inzetten van incidentele middelen en beoordelen wij voorstellen steeds in samenhang met de totale financiële positie.
Bij een nieuwe nota risicomanagement en weerstandsvermogen kan opnieuw worden bezien welke streefwaarden passen bij de omvang, groei en risicoprofiel van de gemeente Barneveld. Tot die tijd blijft het uitgangspunt dat het weerstandsvermogen voldoende moet zijn om risico’s verantwoord op te vangen en tegelijkertijd ruimte moet laten voor noodzakelijke investeringen.
Meerjarenbalansprognose en financiële ratio’s
Wij beoordelen de financiële positie van de gemeente Barneveld niet alleen aan de hand van het begrotingsresultaat en het weerstandsvermogen. Ook de solvabiliteit, de netto schuldquote en de ontwikkeling van de meerjarenbalans zijn belangrijke indicatoren voor de financiële houdbaarheid.
De komende jaren staan deze kengetallen onder druk. Dat hangt vooral samen met het investeringsvolume dat nodig is om de groei van Barneveld verantwoord te begeleiden. Een belangrijk deel van deze investeringen zal met vreemd vermogen moeten worden gefinancierd. Daardoor neemt de leningenportefeuille toe en blijft de netto schuldquote een belangrijk aandachtspunt.
De solvabiliteit laat zien in welke mate de bezittingen van de gemeente met eigen vermogen zijn gefinancierd. De netto schuldquote geeft inzicht in de verhouding tussen de schuldenlast en de totale baten van de gemeente. Beide kengetallen moeten in samenhang worden beoordeeld. Een relatief sterke reservepositie kan financiële ruimte bieden. Wanneer investeringen echter leiden tot hogere schulden en kapitaallasten, neemt de structurele druk op de begroting toe.
Voor de schuldquote is de huidige verwachting dat we de komende jaren de streefwaarde blijven overschrijden, ondanks de verlaging van het investeringsplafond. Het is daarom van belang om alle andere indicatoren gezond te houden.
In deze Programmabegroting 2027 sturen we nadrukkelijk op de samenhang tussen investeringen, kasstromen, exploitatielasten en schuldontwikkeling. Voor een nadere toelichting, aanvullende kengetallen en definities verwijzen wij naar de financiële begroting en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.
Beleidstoevoegingen
De Kaderbrief 2027–2030 bevatte, vanwege het verkiezingsjaar en de start van een nieuwe bestuursperiode, geen breed pakket met uitgewerkte beleidsvoornemens. De afweging van nieuwe beleidsvoornemens vindt plaats bij deze Programmabegroting 2027, mede in het licht van Bestuursprogramma 2026–2030.
In deze begroting zijn de beleidsmatige keuzes opgenomen die voor 2027 noodzakelijk, uitvoerbaar en financieel inpasbaar zijn. Daarbij is steeds gekeken naar de samenhang met de bestuurlijke opgave, de beschikbare financiële ruimte en de uitvoeringskracht van de organisatie.
Met deze beleidstoevoegingen wordt invulling gegeven aan de ambitie om Barneveld bestuurlijk, maatschappelijk en organisatorisch voor te bereiden op een periode van groei en toenemende complexiteit. De structurele middelen versterken blijvend de kwaliteit van voorzieningen en uitvoering, terwijl de incidentele middelen gericht zijn op vernieuwing, ontwikkeling en versnelling. Gezamenlijk dragen zij bij aan een toekomstbestendige gemeente die haar maatschappelijke opgaven effectief kan realiseren en haar dienstverlening op peil houdt.
Een totaalbeeld van de beleidstoevoegingen en de financiële verwerking daarvan is opgenomen in bijlage 3.
Samenhang tussen beleidstoevoegingen en begrotingsprogramma’s
De beleidstoevoegingen staan niet op zichzelf, maar ondersteunen de realisatie van de maatschappelijke opgaven die in de elf begrotingsprogramma’s centraal staan. Zij maken het mogelijk om nieuwe activiteiten uit te voeren, bestaande inzet te versterken of noodzakelijke ontwikkelingen in gang te zetten.
Deze Programmabegroting is de eerste begroting volgens de vernieuwde programmastructuur. De verdere verbinding tussen doelen, activiteiten in de begrotingsprogramma’s en de beleidstoevoegingen is onderdeel van de doorontwikkeling van deze structuur.
In het komende jaar willen we, met het oog op een meer integrale inhoudelijke en financiële sturing, deze samenhang explicieter en directer zichtbaar maken door de beleidstoevoegingen per programma te koppelen aan en toe te lichten bij de betreffende doelen en activiteiten.
Tarieven
Voor de ontwikkeling van belastingen, heffingen en leges sluiten we aan bij de financiële uitgangspunten uit de Kaderbrief 2027–2030. Voor de inflatieontwikkeling van lokale heffingen wordt, conform de bestaande lijn, uitgegaan van het driejaarsgemiddelde van de BBP-ontwikkeling. Voor 2027 is dit percentage bepaald op 2,9%, tenzij wettelijke maximumtarieven, kostendekkendheid of specifieke beleidskeuzes aanleiding geven tot een afwijkend tarief.
In het Bestuursprogramma is opgenomen dat de extra verhoging van de OZB en forensenbelasting van 2,5% per jaar tot en met 2028 wordt gehandhaafd. De extra opbrengsten zijn nodig voor investeringen in onder andere infrastructuur en onderwijshuisvesting en worden gestort in de reserve Verantwoord groeien. De middelen dragen daarnaast bij aan het toekomstbestendig maken van een gemeente met aanzienlijk meer inwoners. Vanaf 2029 zetten wij de extra verhoging van de OZB op 0,0% en hanteren wij hiervoor alleen de inflatiecorrectie.
Bij de tarieven voor rioolheffing, afvalstoffenheffing en omgevingsvergunningen streven wij naar kostendekkendheid, met oog voor een geleidelijke en uitlegbare tariefontwikkeling. Voor overige heffingen en leges wordt per onderdeel beoordeeld welke tariefontwikkeling nodig is om kostenontwikkelingen, wettelijke kaders en beleidsmatige uitgangspunten op te vangen. Een nadere toelichting hierop is opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen.
Beslispunten
Terug naar navigatie - Financieel beeld en beslispunten - BeslispuntenWij stellen u voor de Programmabegroting 2027 vast te stellen en daarmee:
- Het college opdracht te geven tot uitvoering van de programma’s en de bijbehorende doelstellingen, speerpunten en activiteiten vast te stellen;
- De bijbehorende budgetten per programma voor 2027 te autoriseren;
- De voorgestelde aanwendingen en stortingen in reserves en voorzieningen te autoriseren, zoals opgenomen in de betreffende bijlage;
- Kennis te nemen van het meerjarenperspectief 2028–2030 en de daarin opgenomen financiële ontwikkelingen;
- Akkoord te gaan met de in deze begroting opgenomen beleidstoevoegingen 2027 en de daarbij behorende baten en lasten zoals opgenomen in de betreffende bijlage; met dien verstande dat het totaal beschikbare bedrag voor de incidentele beleidstoevoegingen binnen programma 11 Besturen, publieke dienstverlening en samenwerken, zoals genoemd in bijlage 3 van de programmabegroting, voor de jaren 2027 en 2028 wordt verlaagd met 25%;
Het college opdracht te geven om de raad in februari 2027 schriftelijk te informeren over de gemaakte keuzes en de gevolgen voor de uitvoering en waar nodig de raad voorstellen voor aanvullende middelen voor te leggen waarbij per voorstel de noodzaak, de mogelijkheden binnen de bestaande capaciteit, de looptijd, het beoogde resultaat en de financiële dekking wordt onderbouwd;; - De lokale belastingen, heffingen en leges voor 2027 vast te stellen conform de voorstellen in deze begroting en paragraaf 1: Lokale heffingen;
- De extra verhoging van OZB en forenzenbelasting van 2,5% voor 2027 en 2028 te handhaven;
- De mandaten op het gebied van strategische grondaankopen (maximaal € 5 miljoen) en het instellen van voorbereidingskredieten (maximaal € 0,5 miljoen) voor grondexploitatie toe te kennen op basis van de in december 2016 vastgestelde Nota grondbeleid (zie ook paragraaf Grondbeleid).