Paragraaf 3. Onderhoud kapitaalgoederen
Inleiding
Terug naar navigatie - Paragraaf 3. Onderhoud kapitaalgoederen - InleidingHet onderhoud van kapitaalgoederen heeft een groot effect op de begroting. Deze kapitaalgoederen zijn ingedeeld in de volgende categorieën: wegen, riool, groen, gebouwen en water. Deze paragraaf behandelt het beleidskader, de beheerplannen en de financiële gevolgen daarvan. De gemeenteraad stelt in de beheerplannen de kaders vast voor het onderhoud van de kapitaalgoederen. Het onderhoudsniveau en de kwaliteit van de kapitaalgoederen zijn cruciaal voor het niveau van voorzieningen en de jaarlijkse kosten. Door de programmabegroting goed te keuren, geeft de raad het college van burgemeester en wethouders de bevoegdheid om uitgaven te doen uit de onderhoudsvoorzieningen.
Wegen
Terug naar navigatie - Paragraaf 3. Onderhoud kapitaalgoederen - WegenBeleidskader
Doel: wat willen we bereiken en binnen welke kaders?
Het beleidskader is vastgelegd in de Beleidsvisie beheer en onderhoud wegen 2017-2026. Het belangrijkste doel is om op korte termijn een gemiddeld kwaliteitsniveau Basis te bereiken, zodat wegen veilig begaanbaar zijn. Onder ‘wegen’ vallen ook fietspaden, voetpaden en andere verhardingen. In november 2022 is het Beheerplan wegen 2023-2027 goedgekeurd. Daarin is uitgewerkt hoe dit gemiddelde kwaliteitsniveau Basis wordt bereikt. Begin 2026 vond de laatste kwaliteitsmeting plaats. Daaruit blijkt dat het gemiddelde kwaliteitsniveau Basis is behaald.
Inhoud: wat doen we om het vastgestelde kwaliteitsniveau te behouden?
Het beheer van de gemeentelijke wegen bestaat uit drie onderdelen. Daarmee houden we de wegen veilig begaanbaar en op gemiddeld kwaliteitsniveau Basis.
- Kleinschalig onderhoud om onveilige situaties te voorkomen en te verhelpen.
- Grootschalig planmatig onderhoud om wegen in stand te houden. Het college stelt jaarlijks een uitvoeringsplan voor groot onderhoud vast en legt dit ter informatie voor aan de raad.
- Investeringen voor het vervangen van verouderde wegen, levensduurverlengend onderhoud (LVO) en de aanleg van bermbeton. De uitvoering gebeurt zoveel mogelijk binnen projecten. De raad stelt jaarlijks een uitvoeringsplan voor investeringen vast.
Monitoren kwaliteitsontwikkeling
Om het jaar stelt het college een rapportage kwaliteitsontwikkeling vast en legt deze ter informatie voor aan de raad. De rapportage beschrijft het actuele kwaliteitsniveau van de gemeentelijke wegen en vergelijkt dit met de vorige meting. In de tussenliggende jaren wordt een prognose van de verwachte kwaliteitsontwikkeling gegeven. In de prognose van 2025, onderdeel van het Uitvoeringsplan onderhoud wegen 2025, was de verwachting dat eind 2025 gemiddeld kwaliteitsniveau Basis zou worden bereikt. De uitgevoerde kwaliteitsmeting (weginspectie) bevestigt dit. De resultaten staan in de Rapportage kwaliteitsontwikkeling wegen 2026, waarmee het college in februari 2026 heeft ingestemd.
Financiën: hoe wordt het beheer gefinancierd?
- Kleinschalig onderhoud wordt rechtstreeks betaald vanuit de exploitatie.
- Grootschalig onderhoud wordt gefinancierd via structurele stortingen en onttrekkingen vanuit de exploitatie in de voorziening onderhoud wegen, gebaseerd op het Beheerplan wegen. De onderstaande tabel toont het verwachte financiële verloop van de voorziening wegen in de komende jaren.
- Investeringen lopen via het Meerjaren Investeringsplan (MIP). Per investering of project is krediet beschikbaar.
Risico's
Het grootste risico is dat het gemiddelde kwaliteitsniveau Basis niet kan worden vastgehouden. Dit niveau is de ondergrens voor verantwoord wegbeheer en is nodig om te voldoen aan onze wettelijke zorgplicht als wegbeheerder. Een lager kwaliteitsniveau leidt tot onaanvaardbare veiligheidsrisico's en maakt het moeilijk om de veilige begaanbaarheid van gemeentelijke wegen te waarborgen. Daardoor neemt de kans toe op schade aan voertuigen, ongevallen, letsel en aansprakelijkheid van de gemeente. De kans dat het gemiddelde kwaliteitsniveau Basis niet kan worden behouden, is aanzienlijk. De belangrijkste oorzaken zijn:
- Financiën: onvoorziene extra onderhoudskosten door:
- Minder geld voor (integrale) investeringen in instandhoudings- en vervangingsopgaven binnen het fysieke domein. Hierdoor neemt de vervangingsachterstand toe en is langer onderhoud nodig aan wegen waarvan vervanging wordt uitgesteld.
- Ombuigingsmaatregel 48: 30 km/uur-wegen worden pas aangepast naar klinkers wanneer het asfalt ‘op’ is. Omdat deze aanpassing gemiddeld 20 jaar wordt uitgesteld, is tussentijds onderhoud nodig om het asfalt in stand te houden.
- Prijsstijgingen, vooral door hogere kosten voor brandstoffen en olieafhankelijke producten zoals asfalt.
- Capaciteit: door de krappe arbeidsmarkt is het lastig om goed personeel te werven en te behouden.
- Tijd: de beschikbare periode voor onderhoud wordt steeds beperkter. Dit komt door het grote aantal projecten, andere wegwerkzaamheden en werkzaamheden aan kabels en leidingen door derden, waarbij gelijktijdige uitvoering niet mogelijk is. Daarnaast verkort de nieuwe richtlijn voor lage-temperatuurasfalt de uitvoeringsperiode. Geadviseerd wordt om dit asfalt na oktober niet meer te verwerken, terwijl dit voorheen tot eind december gebeurde.
- Bereikbaarheid: door het toenemende aantal projecten en wegwerkzaamheden, in combinatie met de groeiende verkeersintensiteit door de groei van Barneveld, wordt het steeds lastiger om de gemeente bereikbaar te houden.
bedragen x € 1.000 |
||||
|---|---|---|---|---|
Voorziening Groot onderhoud wegen |
Begroting
2027 |
MJR
2028 |
MJR
2029 |
MJR
2030 |
Stand per 1 januari |
140 |
345 |
725 |
1.106 |
Toevoeging |
3.205 |
3.380 |
3.380 |
3.380 |
Onttrekking |
- 3.000 |
- 3.000 |
- 3.000 |
- 3.000 |
Stand per 31 december |
345 |
725 |
1.106 |
1.486 |
Water en Riolering
Terug naar navigatie - Paragraaf 3. Onderhoud kapitaalgoederen - Water en RioleringDoel: wat willen we bereiken en binnen welke kaders?
Het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2021-2026 is het beleids- en financiële kader waarin we uitvoering geven aan onze wettelijke watertaken en zorgplichten voor hemelwater, afvalwater en grondwater. Dit GRP is op basis van de huidige kaders met 1 jaar verlengd tot eind 2027. De opvolger van het GRP wordt het Beleidsprogramma Water. Dit programma wordt in 2026-2027 opgesteld en zal naar verwachting ingaan vanaf 1 januari 2028.
Het GRP vormt de basis voor het beheer en onderhoud voor de vrijverval- en drukriolering, drainage, infiltratievoorzieningen en watergangen. Hier horen onder meer ook ecozones, moerassen, sloten, paddenpoelen én oppervlaktewater(bodems) bij en zijn hier ook de civieltechnische watergerelateerde werken bij inbegrepen, zoals beekriolen, duikers, beschoeiingen en fonteinen (in watergangen). Daarbij is er ook aandacht voor klimaatadaptatie, duurzaamheid en samenwerking.
De ambitie is: het water- en rioleringssysteem op orde brengen en houden; met de (water)partners de water gerelateerde opgaven oplossen door zoveel mogelijk voor ruimtelijke oplossingen te kiezen waarbij het water tegelijk een rol kan spelen in het vergroenen en verkoelen van de stad. Samen met het waterschap wordt gewerkt aan een verdere verduurzaming van de afvalwaterketen. Een reguliere taak is het dagelijks beheer en groot onderhoud van de riolering door vervanging en reparatie. Binnen het programma worden diverse projecten uitgevoerd.
Inhoud: wat doen we om het vastgestelde kwaliteitsniveau te behouden?
Jaarlijks wordt via het MIP een investeringsoverzicht aan de raad gegeven van de uit te voeren maatregelen. De belangrijkste zijn: maatregelen tegen wateroverlast, waterkwaliteitsmaatregelen, groot onderhoud/vervanging, verbeteringen in de riolering, beekherstel en diverse afkoppelprojecten.
Financiën: hoe wordt het beheer gefinancierd?
Inkomsten en uitgaven voor riolering en water worden toegelicht in Programma 6: Gezond en toekomstbestendig Barneveld. Alle uitgaven voor de hierboven genoemde watertaken en zorgplichten mogen voor het merendeel geheel of in sommige gevallen deels (bijvoorbeeld straatreiniging en watergangen) worden doorberekend in de rioolheffing. De begrote inkomsten en uitgaven voor riolering en water zijn met elkaar in evenwicht. Een eventueel voor- of nadeel in een jaar wordt verrekend via de voorziening riolering.
bedragen x € 1.000 |
||||
|---|---|---|---|---|
Egalisatievoorziening riolering GRP |
Begroting
2027 |
MJR
2028 |
MJR
2029 |
MJR
2030 |
Stand per 1 januari |
2.502 |
3.069 |
3.465 |
4.036 |
Toevoeging |
567 |
396 |
571 |
728 |
Onttrekking |
- |
- |
- |
- |
Stand per 31 december |
3.069 |
3.465 |
4.036 |
4.764 |
Groen
Terug naar navigatie - Paragraaf 3. Onderhoud kapitaalgoederen - GroenDoel: wat willen we bereiken en binnen welke kaders?
In februari 2026 heeft de raad het Bomenbeleidsplan vastgesteld. Het bevat een visie voor de komende 50 jaar over het behouden, beschermen en ontwikkelen van (waardevolle)bomen en boomstructuren. Gemeente Barneveld wil haar 34.000 straat- en parkbomen en daarnaast de particuliere bomen en bomen in bossen, op een goede en toekomstgerichte manier beheren en op die manier de bomen duurzaam te behouden. Daarnaast investeren we in groeiplaatsverbetering, herplant en nieuwe aanplant van bomen.
Het Biodiversiteitsplan uit 2021 heeft als doel om planten en dieren meer ruimte te geven in de gemeente. Hierbij wordt onder andere ingezet op een uitbreiding van ecologisch beheer en monitoring van de biodiversiteit.
Inhoud: wat doen we om het vastgestelde kwaliteitsniveau te behouden?
Om het bomenbeleidsplan tot uitvoering te brengen, wordt momenteel een bomenbeheerplan opgesteld. In het MIP zijn daarnaast verschillende uitbreidingen en vervangingen van het boombestand opgenomen.
Een deel van de uitvoering van het Biodiversiteitsplan wordt vastgelegd in het nog vast te stellen groenbeheerplan. Hierin wordt ingezet op het stimuleren van biodiversiteit voor een leefbare gemeente. Om de biodiversiteit te bevorderen gaan we bijvoorbeeld het gras anders beheren. In de komende jaren gaan we 40% van de bermen en grasvelden minder frequent maaien. In diverse wijken is het groen toe aan vervanging. Groenrenovaties voeren we waar mogelijk door in combinatie met riool- en/of wegreconstructies. Is dit niet mogelijk? Dan voeren we noodzakelijke groenreconstructies uit, waarbij een doelmatige aanpak het uitgangspunt is.
Financiën: hoe wordt het beheer gefinancierd?
De financiële aanpassingen die nodig zijn voor de uitvoering van het bomenbeleidsplan, worden in het beheerplan inzichtelijk gemaakt. Hiervoor is bij het vaststellen van het beleid al een incidentele toevoeging gedaan. De aanpassingen in het maaibeheer worden binnen het huidige exploitatiebudget doorgevoerd.
Gebouwen
Terug naar navigatie - Paragraaf 3. Onderhoud kapitaalgoederen - GebouwenDoel: wat willen we bereiken en binnen welke kaders?
Het in eigendom hebben en beheren van vastgoed is voor de gemeente geen doel op zich. Gemeentelijk vastgoed moet bijdragen aan een maatschappelijk of strategisch doel, zoals de uitvoering van gemeentelijke taken, het realiseren van maatschappelijke voorzieningen of het ondersteunen van gebiedsontwikkelingen. Vastgoed is daarmee een middel om gemeentelijke beleidsdoelen te realiseren.
Het strategisch vastgoedbeleid vormt de schakel tussen de ruimtevraag vanuit de verschillende beleidsvelden en de gemeentelijke vastgoedportefeuille. Door vraag en aanbod met elkaar in balans te brengen, wordt de bestaande en toekomstige vastgoedportefeuille zo doelmatig en efficiënt mogelijk ingezet.
Bij de inzet en ontwikkeling van de vastgoedportefeuille wordt rekening gehouden met het vastgestelde gemeentelijke beleid, de financiële kaders en de geldende wet- en regelgeving, waaronder de eisen op het gebied van duurzaamheid.
Het Vastgoedbeleid vormt het overkoepelende beleidskader voor de integrale huisvestingsplannen en biedt richting aan de ontwikkeling, het beheer en de inzet van het gemeentelijk vastgoed.
Inhoud: wat doen we om het vastgestelde kwaliteitsniveau te behouden?
Technisch beheer
Door het gemeentelijk vastgoed in een goede staat van onderhoud te houden en te voldoen aan de technische kwaliteitseisen op het gebied van veiligheid en gezondheid, wordt de levensduur van het vastgoed verlengd en blijft de waarde ervan behouden.
Het technisch beheer en onderhoud van het vastgoed vormt daarom een kerntaak van team Vastgoed.
Binnen het technisch onderhoud wordt onderscheid gemaakt tussen:
1. Planmatig onderhoud (meerjarig onderhoud);
2. Niet-planmatig onderhoud (jaarlijks onderhoud), bestaande uit correctief, preventief en overig onderhoud.
Voor het gemeentelijk vastgoed wordt als minimale onderhoudskwaliteit conditiescore 3 conform NEN 2767 gehanteerd. Dit is het laagste kwaliteitsniveau waarbij geen sprake is van achterstallig onderhoud en de technische staat van het vastgoed op een verantwoord niveau blijft.
De NEN 2767 onderscheidt de volgende conditiescores:
|
Conditiescore |
Omschrijving |
|
1 |
Uitstekende conditie – nieuwbouwkwaliteit of nagenoeg nieuw. |
|
2 |
Goede conditie – geringe veroudering, incidentele gebreken. |
|
3 |
Redelijke conditie – normale veroudering, plaatselijke gebreken, geen achterstallig onderhoud. |
|
4 |
Matige conditie – duidelijke gebreken, onderhoud is noodzakelijk om verdere achteruitgang te voorkomen. |
|
5 |
Slechte conditie – ernstige gebreken, functieverlies dreigt en ingrijpend onderhoud is noodzakelijk. |
|
6 |
Zeer slechte conditie – technisch einde levensduur bereikt of vrijwel bereikt; ingrijpende renovatie of vervanging is noodzakelijk. |
Door het hanteren van conditiescore 3 als ondergrens wordt het vastgoed op een verantwoord kwaliteitsniveau gehouden, waarbij de veiligheid, functionaliteit en waarde van de gemeentelijke vastgoedportefeuille worden geborgd en kapitaalvernietiging wordt voorkomen.
Vastgoedportefeuille
De gemeente Barneveld heeft medio 2026 140 maatschappelijke vastgoed (deel)objecten, waarvan voor 55 (deel)objecten het economisch eigendom is overgedragen aan scholen, buurthuizen of verenigingen. Voor 85 (deel)objecten wordt het planmatig onderhoud gedekt uit de Voorziening Onderhoud Gebouwen. Dit betreft objecten voor onder andere gemeentelijke diensten, kleedruimten op buitensportcomplexen, binnensportaccommodaties, zwembaden, de Veluwehal, buurthuizen, opstallen bij begraafplaatsen, monumentale kerktorens, bibliotheek, museum, parkeergarage (Transferium Noord) en brandweergarages waaronder het hulpverleningscentrum.
Financiën
Kleinschalig onderhoud zoals preventief en correctief jaarlijks onderhoud wordt rechtstreeks betaald vanuit de exploitatie. Groot onderhoud (MJOP) wordt gefinancierd via een structurele storting vanuit de exploitatie in de voorziening onderhoud Gebouwen en het jaarplan van het betreffende dienstjaar wordt vervolgens onttrokken uit de voorziening.
Voorziening Onderhoud Gebouwen
De Voorziening Onderhoud Gebouwen voorziet in een dekking (en egalisering) van kosten over de eerste 20 jaar, 2026-2045.
Conform de bepalingen in de Nota reserve en voorzieningen, wordt over de eerste 10 jaar een dekking van 100% aangehouden en voor de volgende jaren een dekking van 75%. Jaarlijks wordt getoetst of de voorziening toereikend is om het planmatige onderhoud van komende jaren te kunnen dekken. Op basis van het uitvoeringsplan per object wordt bepaald welke onderhoudsactiviteiten de komende 20 jaar uitgevoerd gaan worden. Deze onderhoudsplanning wordt jaarlijks herzien en geactualiseerd. De jaarlijkse kosten van de uit te voeren activiteiten vormen de onttrekking aan de voorziening. Op basis van de onttrekkingen en de stand van de voorziening per 1-1 wordt bepaald welke jaarlijkse storting minimaal benodigd is om te voldoen aan de gestelde norm van in de ”nota reserve en voorzieningen”. (100% dekking eerstvolgende 10 jaar).
Risico’s onderhoud kapitaalgoederen gebouwen
Het gemeentelijk vastgoed vertegenwoordigt een aanzienlijke maatschappelijke en financiële waarde. Het niet tijdig en adequaat uitvoeren van onderhoud kan leiden tot risico’s ten aanzien van de veiligheid, functionaliteit, beschikbaarheid en financiële waarde van de gebouwen. De belangrijkste risico’s zijn:
1. Achterstallig onderhoud en verslechtering van de technische kwaliteit
Wanneer onderhoudswerkzaamheden niet tijdig worden uitgevoerd, bestaat het risico dat de technische staat van gebouwen verslechtert. Dit kan leiden tot versnelde veroudering van bouw- en installatieonderdelen, hogere herstelkosten en een afname van de waarde van het vastgoed. De technische kwaliteit wordt gemonitord door middel van periodieke conditiemetingen conform NEN 2767. De gemeente hanteert hierbij als uitgangspunt een gemiddelde conditiekwaliteit 3 (redelijke conditie).
2. Financiële risico’s door prijsstijgingen en marktontwikkelingen
De kosten voor onderhoudswerkzaamheden zijn afhankelijk van ontwikkelingen in de bouw- en installatiemarkt, waaronder prijsstijgingen van materialen, energie en personeel. Hierdoor kunnen de werkelijke onderhoudskosten afwijken van de ramingen in het Meerjaren onderhoudsplan (MJOP). Indien deze ontwikkelingen niet tijdig worden verwerkt, kan dit leiden tot budgetoverschrijdingen of het uitstellen van noodzakelijk onderhoud.
3. Onvoldoende beschikbare middelen voor instandhouding
Het uitvoeren van planmatig onderhoud vraagt om structurele financiële dekking. Een onvoldoende gevulde onderhoudsvoorziening of onvoldoende structurele middelen kan ertoe leiden dat onderhoudswerkzaamheden moeten worden doorgeschoven. Dit vergroot het risico op hogere toekomstige kosten en mogelijke veiligheids- of gebruiksrisico’s.
4. Veiligheids- en gezondheidsrisico’s
Gebouwen moeten voldoen aan wettelijke eisen en normen op het gebied van veiligheid, gezondheid en gebruik. Onvoldoende onderhoud kan risico’s veroorzaken met betrekking tot onder andere brandveiligheid, elektrische veiligheid, binnenklimaat, legionellabeheer en constructieve veiligheid. Het niet voldoen aan wet- en regelgeving kan leiden tot aansprakelijkheid en beperkingen in het gebruik van gebouwen.
5. Beschikbaarheid en continuïteit van maatschappelijke voorzieningen
Gemeentelijke gebouwen ondersteunen belangrijke maatschappelijke functies, zoals onderwijs, sport, cultuur en dienstverlening. Storingen of gebreken aan gebouwen en installaties kunnen leiden tot tijdelijke uitval van voorzieningen, verstoring van activiteiten en maatschappelijke impact.
6. Verduurzamingsopgave en veranderende regelgeving
De verduurzamingsopgave en veranderende wet- en regelgeving kunnen gevolgen hebben voor de instandhouding en exploitatie van gemeentelijk vastgoed. Het risico bestaat dat aanvullende investeringen noodzakelijk zijn om gebouwen toekomstbestendig te maken of te laten voldoen aan nieuwe eisen rondom energiegebruik, klimaatadaptatie en circulariteit.
7. Onzekerheid door veranderende vastgoedbehoefte
Wijzigingen in demografie, beleid en maatschappelijke behoeften kunnen leiden tot een veranderende vraag naar huisvesting. Hierdoor bestaat het risico dat onderhoudsinvesteringen worden gedaan in gebouwen die op langere termijn mogelijk een andere functie krijgen, worden afgestoten of herontwikkeld.
Beheersmaatregelen
De gemeente beperkt deze risico’s door:
- Het uitvoeren van periodieke conditiemetingen conform NEN 2767
- Het uitvoeren van scope-inspecties en andere wettelijke keuringen
- Het opstellen en actualiseren van een integraal Meerjarenonderhoudsplan (MJOP)
- Het planmatig uitvoeren van onderhoud op basis van prioriteit, risico en beschikbare middelen
- Het reserveren van financiële middelen via de onderhoudsvoorziening
- Het monitoren van wettelijke verplichtingen en technische ontwikkelingen
- Het integraal afwegen van onderhoud, verduurzaming en toekomstig gebruik van vastgoed.
- Het opstellen van integraal vastgoedbeleid.
bedragen x € 1.000 |
||||
|---|---|---|---|---|
Voorziening Onderhoud gemeentelijke gebouwen |
Begroting
2027 |
MJR
2028 |
MJR
2029 |
MJR
2030 |
Stand per 1 januari |
4.049 |
3.568 |
3.720 |
4.221 |
Toevoeging |
1.641 |
1.641 |
1.641 |
1.641 |
Onttrekking |
- 2.122 |
- 1.489 |
- 1.140 |
- 1.765 |
Stand per 31 december |
3.568 |
3.720 |
4.221 |
4.097 |