Inleiding

Terug naar navigatie - Financiële begroting - Inleiding

Financiële begroting

De begroting 2027 is opgesteld volgens de reguliere richtlijnen en uitgangspunten, zoals deze zijn opgenomen in de Kaderbrief 2027–2030. Daarbij vormt de meerjarenbegroting 2026–2029 de basis voor de actualisatie van het meerjarenperspectief 2027–2030.

De belangrijkste uitgangspunten zijn:

Algemeen
  • Structurele doorwerking van effecten uit de Eerste Tussenrapportage 2026;
  • Algemene uitkering: circulaires verwerkt tot en met de Meicirculaire 2026;
  • Loon- en prijsontwikkeling op basis van de prijsontwikkeling BBP;
  • Volumeontwikkeling op basis van de volumeontwikkeling BBP;
  • Lokale heffingen, belastingen en rechten indexeren we volgens de bestaande lijn met het driejaarsgemiddelde van de BBP-ontwikkeling;
  • Loonontwikkeling van het ambtelijk apparaat op basis van de actuele cao-afspraken gemeenten en de gehanteerde begrotingsuitgangspunten;
  • Financiële doorwerking van het Bestuursprogramma 2026–2030 voor zover deze voldoende concreet en verwerkbaar zijn.

Voor 2027 betekent dit voor de loon-, prijs- en volumeontwikkeling:

  • Loon- en prijsontwikkeling (derden) en subsidies: +2,5%;
  • Volumeontwikkeling voor budgetten die daar geheel of gedeeltelijk gevoelig voor zijn, bijvoorbeeld door bevolkingsgroei: maximaal +1,8%;
  • Lokale heffingen, belastingen en rechten: +2,9%;
  • De extra verhoging van OZB en forenzenbelasting van 2,5% voor 2027 en 2028 blijft gehandhaafd;
  • Loonontwikkeling ambtelijk apparaat: +1,6% per 1 januari 2027 en +0,9% per 1 april 2027.
Verder worden voor de heffingen de tariefontwikkelingen voorgesteld zoals opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen. Daarbij geldt als uitgangspunt dat wordt gestreefd naar kostendekkendheid, met oog voor een geleidelijke en uitlegbare tariefontwikkeling. Voor de afvalstoffenheffing, rioolheffing, grafrechten, toeristenbelasting, leges en overige heffingen wordt per onderdeel toegelicht welke aanpassing nodig is op basis van kostenontwikkeling, wettelijke kaders en beleidsmatige keuzes. Voor een uitgebreide onderbouwing verwijzen wij naar de toelichting in de paragraaf Lokale heffingen.

De financiële begroting bevat:
  • Een overzicht van baten en lasten per programma, voor en na resultaatbepaling, inclusief inzicht in de kosten van overhead, algemene dekkingsmiddelen en incidentele begrotingsruimte;
  • De meerjarenraming 2028–2030 en een toelichting hierop;
  • De financiële verwerking van de nieuwe programmastructuur;
  • De belangrijkste mutaties ten opzichte van de vorige meerjarenbegroting.

Begroting 2027

Terug naar navigatie - Financiële begroting - Begroting 2027

De Programmabegroting 2027 laat in de eerste jaren van de meerjarenraming een tijdelijk negatief begrotingsresultaat zien. Voor 2027 bedraagt het saldo € 2,509 miljoen negatief en voor 2028 € 1,239 miljoen negatief. Vanaf 2029 herstelt het financiële perspectief zich en laten zowel 2029 als 2030 een positief begrotingsresultaat zien.

Daarnaast is het structurele resultaat in alle jaren positief, waarmee de begroting voldoet aan het provinciale toetsingskader voor structureel begrotingsevenwicht.

Het begrotingsresultaat voor 2027 is ten opzichte van de Kaderbrief 2027 gewijzigd van een voordelig saldo van € 2,969 miljoen naar een nadelig saldo van € 2,509 miljoen. Deze verslechtering wordt voornamelijk veroorzaakt door autonome ontwikkelingen in zowel de lasten als de baten. De positieve effecten van de Meicirculaire 2026 en de lagere kapitaallasten als gevolg van de verwerking van het gemiddeld lagere investeringsplafond waren onvoldoende om deze ontwikkelingen volledig op te vangen.

Daarnaast zijn beleidstoevoegingen opgenomen om uitvoering te geven aan noodzakelijke ambities uit het Bestuursprogramma. Tegelijkertijd is het structurele resultaat ten opzichte van de Kaderbrief in positieve zin bijgesteld, met circa € 2 miljoen in 2028 en € 1 miljoen in 2029.

De tijdelijke negatieve resultaten in 2027 en 2028 hangen samen met de bewuste keuze om maatschappelijke opgaven, dienstverlening en uitvoeringskracht te versterken, terwijl tegelijkertijd wordt vastgehouden aan een financieel houdbare koers.

De opgenomen beleidstoevoegingen richten zich op opgaven waarvoor versterking noodzakelijk is. Zij dragen onder meer bij aan een sterke sociale en culturele basis, een kwalitatief goede leefomgeving, effectieve handhaving, toegankelijke dienstverlening en een toekomstbestendige organisatie. Daarmee wordt niet alleen invulling gegeven aan bestuurlijke ambities, maar worden ook de kwaliteit, continuïteit en uitvoerbaarheid van bestaande taken geborgd.

Om de financiële houdbaarheid op langere termijn te waarborgen zijn tegelijkertijd verschillende beheersmaatregelen getroffen. Zo is uitgegaan van een gemiddeld investeringsplafond van € 35 miljoen per jaar, zijn in de meerjarenraming taakstellingen en ombuigingen verwerkt en worden nieuwe structurele lasten uitsluitend toegevoegd wanneer daar structurele dekking tegenover staat. Hiermee worden de ontwikkeling van de schuldpositie en de structurele druk op de begroting beheerst.

Het begrotingsresultaat wordt mede gerealiseerd doordat in het meerjarenperspectief maatregelpakketten en taakstellingen zijn opgenomen. Deze zijn financieel verwerkt, maar nog niet in alle gevallen concreet ingevuld. Dit vormt een risico voor de realisatie van de begroting. Een nadere toelichting hierop is opgenomen in bijlage 8 Taakstellingen.

Op basis van ervaringen uit het verleden is de verwachting dat toekomstige circulaires en andere financiële ontwikkelingen een positief effect zullen hebben op de financiële positie van de gemeente. Omdat hierover op dit moment nog onvoldoende zekerheid bestaat, zijn deze verwachte voordelen nog niet verwerkt in de voorliggende begroting.

Per saldo kiest deze begroting voor een evenwichtige koers waarin noodzakelijke versterkingen worden gecombineerd met financiële discipline. Door de organisatie, dienstverlening en maatschappelijke voorzieningen tijdig toe te rusten op de groei van Barneveld en de toenemende complexiteit van opgaven, worden grotere maatschappelijke, organisatorische en financiële knelpunten op langere termijn voorkomen. Hoewel in 2027 en 2028 sprake is van een tijdelijk negatief begrotingsresultaat, is geen sprake van een structureel financieel tekort. Het financiële meerjarenperspectief herstelt zich vanaf 2029 en blijft structureel sluitend.

Daarmee voldoet het meerjarenperspectief aan het provinciale toezichtskader. De begroting voldoet aan de eis van structureel en reëel evenwicht, waarbij de ramingen volledig, realistisch en haalbaar zijn en rekening is gehouden met loon- en prijsontwikkelingen en de ontwikkelingen binnen de algemene uitkering. Op basis hiervan blijft sprake van een financieel duurzame begroting en vormt het structurele begrotingsevenwicht een solide basis voor repressief toezicht door de provincie.

Overzicht baten en lasten per programma

Terug naar navigatie - Financiële begroting - Overzicht baten en lasten per programma

.

Bedragen x €1.000
Exploitatie
Primitieve begroting 2027
Lasten
Baten
Saldo
PROGR.1
Verbondenheid in groeiende gemeenschappen
-9.248
404
-8.844
PROGR.2
Gelijke kansen op meedoen en ontwikkelen
-53.038
16.053
-36.985
PROGR.3
Gezondheid, vitaliteit en weerbaarheid
-3.918
873
-3.045
PROGR.4
Passende woonsituatie met de juiste hulp en ondersteuning
-24.045
1.880
-22.165
PROGR.5
Veilig samenleven
-7.164
146
-7.018
PROGR.6
Gezond en toekomstbestendig Barneveld
-22.371
16.918
-5.453
PROGR.7
Prettig leven in vitale dorpen
-30.603
8.864
-21.739
PROGR.8
Ruimte voor ondernemerschap
-2.051
2.823
772
PROGR.9
Waardevol landelijk gebied
-1.433
153
-1.280
PROGR.10
Bereikbaar, nu en in de toekomst
-14.522
426
-14.096
PROGR.11
Bestuur, organisatie en financiën
-39.663
157.007
117.344

Meerjarenraming

Terug naar navigatie - Financiële begroting - Meerjarenraming
bedragen x € 1.000
Meerjarenraming
Begroting 2027
MJR 2028
MJR 2029
MJR 2030
Begrotingsresultaat Programmabegroting 2026
204
-60
-2.541
-2.541
Raadsbesluiten gedurende 2026
2.992
2.550
1.710
1.710
Totaal mutaties Kaderbrief 2027
-227
95
-10
-46
Prognose resultaat per begrotingsjaar bij Kaderbrief 2027
2.969
2.584
-841
-877
Meicirculaire 2026 - effect t.o.v. Kaderbrief 2027
1.214
758
805
900
Prognose resultaat per begrotingsjaar na Meicirculaire 2026
4.183
3.342
-36
23
Mutaties t.o.v. voorgaand jaar
Mutaties lasten
1. Ontwikkelingen Jeugdzorg
-2.100
-2.100
-2.100
-2.100
2a. Overige autonome ontwikkelingen - structureel
-366
-689
-546
-530
2b. Overige autonome ontwikkelingen - incidenteel
-608
-253
-108
-
3a. Beleidstoevoegingen - structureel
-863
-828
-828
-828
3b. Beleidstoevoegingen - incidenteel
-4.548
-3.730
-165
-
4. Kapitaallasten rente - mutatie rentedoorberekening Grex
-81
317
18
-47
5. Verwerking kapitaallasten en rente o.b.v. investeringsplafond € 35 miljoen
2.338
2.890
5.260
4.259
Totaal mutaties lasten
-6.228
-4.392
1.531
754
Mutaties baten
6. Autonome ontwikkelingen - Brede SPUK en IZA vervangen door AZWA
-12
139
276
276
7. Treasury - rentebaten
-190
-190
-190
-200
Totaal mutaties baten
-202
-51
86
76
Mutaties reserves en voorzieningen
8a. Mutaties reserves - incidenteel ter dekking beleidstoevoegingen
380
180
-
-
8b. Mutaties reserves - structureel
-146
-146
-146
-146
9a. Mutaties voorzieningen - incidenteel
-193
-
-
-
9b. Mutaties voorzieningen - structureel
-302
-172
-359
-361
Totaal mutaties reserves
-261
-138
-505
-507
Totaal mutaties
-6.691
-4.581
1.112
323
Prognose resultaat per begrotingsjaar
-2.509
-1.239
1.076
346
Waarvan incidenteel Programmabegroting 2026
-823
339
-1
50
Waarvan incidenteel 1e Turap 2026
-85
-
-
-
Waarvan incidenteel Programmabegroting 2027
-4.969
-3.803
-273
-
Totaal Structureel resultaat
3.368
2.224
1.350
296

Toelichting meerjarenraming

Terug naar navigatie - Financiële begroting - Toelichting meerjarenraming

Hieronder worden alle ontwikkelingen toegelicht die van invloed zijn op de meerjarenraming 2027-2030. Het vertrekpunt hiervoor is de stand die in de Kaderbrief 2027 werd gepresenteerd. 

Effecten Meicirculaire 2026
De Meicirculaire 2026 is op 29 mei verschenen en geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van het Rijk. Deze bevat onder andere informatie over de verdeling van het gemeentefonds per 2027 en de actualisatie van het accres voor volume en loon- en prijsontwikkeling (LPO). Voor een nadere toelichting op de uitkomsten verwijzen we u naar de separate raadsmemo 'Informeren uitkomsten Meicirculaire 2026'. We zien een redelijk positief effect op het meerjarenperspectief (2027: € 1,2 miljoen; 2028: € 0,8 miljoen; 2029: € 0,8 miljoen; 2030: € 0,9 miljoen). 

Mutaties lasten:

1. Ontwikkelingen Jeugdzorg
Op basis van de huidige realisatie en prognose van de jeugdhulpkosten voor 2026 verwachten wij dat de uitgaven in 2027 aanzienlijk zullen toenemen. Oorzaken van deze toename van de kosten:

·       Hogere lonen en prijzen

·       Groei aantal cliënten

·       Hogere gemiddelde intensiteit (uren hulp per cliënt)

·       Verschuiving van type hulp (naar duurdere jeugdhulp)

 

Met de hogere lonen en prijzen was bij de Kaderbrief 2027 al rekening gehouden. Voor de indexering van de zorgtarieven worden de door het ministerie van VWS vastgestelde indexcijfers OVA (Overheidsbijdrage in de Arbeidskosten) en PPC (Prijsindexcijfer Particuliere Consumptie) gehanteerd. Gezamenlijk vormen deze het totaalindexcijfer voor de tariefindexering. In de Kaderbrief 2027 was al uitgegaan van een totaalindexcijfer van 5,13%.

De overige oorzaken van de verwachte kostenstijging waren nog niet meegenomen in de Kaderbrief 2027 en worden daarom nu alsnog opgenomen. Om niet volledig uit te gaan van het meest negatieve scenario, is hiervan 60% in de prognose verwerkt.

De stijging van de jeugdhulpkosten is in heel Nederland en ook in Barneveld al jaren een uitdaging. De Jeugdwet is een open einde-regeling en verplicht gemeenten om ouders en jeugdigen te ondersteunen met jeugdhulp als dit noodzakelijk is. Daarmee zijn de kosten voor jeugdhulp dus grotendeels onvermijdelijk. Als gemeente willen we deze kosten monitoren en betaalbaar houden, daarom is in 2025 de Lokale Hervormingsagenda Jeugd vastgesteld. Hierin is een structurele besparing van 1,5 mln opgenomen. Los van deze besparing is echter sprake van stijgende kosten door loon- en prijscompensatie. Zie de bijlage Taakstellingen voor een uitgebreidere toelichting op de Hervormingsagenda.

2a en b. Autonome ontwikkelingen - structureel en incidenteel
Dit betreffen nagekomen autonome ontwikkelingen na het opstellen van de Kaderbrief 2027. Het betreft hier onder andere:

·       Kosten voor de bemoeizorg die vanaf 2027 onder verantwoordelijkheid van de gemeenten valt;

·       Hogere kosten inzet Veilig Thuis door toename meldingen en adviesvragen;

·       Hogere kosten Maatschappelijke opvang door gewijzigde verdeelsystematiek;

·       Incidenteel hogere kosten Milieueffectrapportages (MER) vanuit de Roadmap Omgevingsvisie;

·       Verlengen meerjarige samenwerkingscontracten Barneveld Tomorrow, Plant Forward en Poultry expertise centre;

·       Indexering kosten rondom beheer vastgoed (zoals energie en onderhoud).

 

3a. Beleidstoevoegingen – structureel
De structurele beleidstoevoegingen bedragen vanaf 2027 jaarlijks € 0,863 miljoen (vanaf 2028: € 0,828 miljoen). De middelen worden ingezet voor het versterken van maatschappelijke voorzieningen, de leefomgeving en de uitvoeringskracht van de gemeentelijke organisatie. Hiermee investeren we in een solide basis voor cultuur, bestaanszekerheid, bereikbaarheid, leefbaarheid, dienstverlening en bedrijfsvoering. De structurele toevoegingen dragen bij aan de continuïteit van gemeentelijke taken en vergroten het vermogen van de organisatie om maatschappelijke opgaven duurzaam te realiseren.

3b. Beleidstoevoegingen - incidenteel + 8a. Mutaties reserves - incidenteel ter dekking beleidstoevoegingen
De incidentele beleidstoevoegingen bedragen € 4,168 miljoen in 2027, € 3,550 miljoen in 2028 en € 0,165 miljoen in 2029. Deze middelen worden ingezet voor tijdelijke ontwikkel- en veranderopgaven op het gebied van dienstverlening, digitalisering, participatie, communicatie en organisatieontwikkeling. Hiermee creëren we ruimte om noodzakelijke verbeteringen door te voeren, de realisatiekracht van de organisatie te versterken en de gemeente voor te bereiden op toekomstige opgaven. Een belangrijk onderdeel van deze incidentele beleidstoevoegingen betreft de verdere ontwikkeling en professionalisering van de organisatie. Om de groeiende en complexer wordende opgaven goed te kunnen blijven uitvoeren, investeren we tijdelijk extra in het versterken van de organisatie.

Organisatieontwikkeling

De afgelopen jaren zijn met het programma Barneveld Groeit! grote stappen gezet in de ontwikkeling van de organisatie. Een organisatie staat echter nooit stil. De groei van Barneveld, nieuwe wettelijke taken, veranderende maatschappelijke opgaven en de uitvoering van vastgesteld beleid doen de komende jaren een blijvend groter beroep op onze organisatie.

We zien ook kwetsbaarheden die de verdere doorontwikkeling in de weg zitten. Dat zit hem niet in structuur en systemen, maar gaat vooral over helder opdrachtgeverschap, rollen en verantwoordelijkheden en het verstevigen van de basis. In een steeds groter wordende organisatie en met steeds complexere opgaven is verdere professionalisering van de organisatie noodzakelijk. Naast het geven van ruimte voor vakmanschap, vertrouwen en verantwoordelijkheid hoort daarbij ook een zakelijke inrichting van de organisatie.

Als onderdeel van de incidentele beleidstoevoegingen geven we de ontwikkeling van de organisatie daarom de komende twee jaar een gerichte, tijdelijke impuls van € 500.000 per jaar. Daarmee versterken we niet alleen waar dat op korte termijn nodig is, maar investeren we vooral in het structureel beter organiseren van het werk.

Beleidstoevoegingen in samenhang

Met deze beleidstoevoegingen – structureel en incidenteel - wordt invulling gegeven aan de ambitie om Barneveld bestuurlijk, maatschappelijk en organisatorisch voor te bereiden op een periode van groei en toenemende complexiteit. De structurele middelen versterken blijvend de kwaliteit van voorzieningen en uitvoering, terwijl de incidentele middelen gericht zijn op vernieuwing, ontwikkeling en versnelling. Gezamenlijk dragen zij bij aan een toekomstbestendige gemeente die haar maatschappelijke opgaven effectief kan realiseren en haar dienstverlening op peil houdt. Een gedetailleerd overzicht van alle structurele en incidentele beleidstoevoegingen vindt u terug in bijlage 3. 

4. Kapitaallasten rente - mutatie rentedoorberekening Grex
Dit betreft een actualisatie van de kapitaallasten op basis van de verwachte voorraad GREX.

5. Verwerking kapitaallasten en rente o.b.v. investeringsplafond € 35 miljoen

Indien we geen investeringsplafond van € 35 miljoen zouden toepassen, dan muteren de rentelasten zoals hierboven onder a. vermeld en muteren de afschrijvingslasten zoals hierboven onder b. en c. getoond. Het bedrag onder b. is inclusief het effect van het verlengen van de afschrijvingstermijnen. Het instellen van een jaarlijks investeringsplafond van € 35 miljoen leidt tot een aanzienlijke daling van de afschrijvings- (onder d. hierboven) en rentelasten (onder e. hierboven). Het totale positieve effect bedraagt ongeveer € 2,3 miljoen in 2027, € 2,9 miljoen in 2028, € 5,3 miljoen in 2029 en € 4,3 miljoen in 2030.

 Mutaties baten:

6. Autonome ontwikkelingen - Brede SPUK en IZA vervangen door AZWA
Het Rijk heeft in het kader van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) middelen beschikbaar gesteld voor de uitvoering van opgaven uit het AZWA op het gebied van preventie, de sociale basis en de verbinding tussen zorg en sociaal domein. Deze middelen vervangen vanaf 2027 het huidige Integraal ZorgAkkoord (IZA) en een deel van de middelen die via het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) beschikbaar zijn gesteld via een specifieke uitkering (Brede SPUK). Voor de uitvoering wordt een beleidsmedewerker ingezet.

7. Treasury – rentebaten
Dit betreft een bijstelling van de te ontvangen rente over onze overtollige middelen, omdat de officiële rentetarieven waarop deze rentevergoeding is gebaseerd, de afgelopen periode zijn gedaald.

Mutaties reserves en voorzieningen:

8b. + 9a. en b.  Mutaties reserves en voorzieningen - incidenteel en structureel.
In de Programmabegroting 2027 zijn alle mutaties op reserves en voorzieningen verwerkt op basis van de laatste inschattingen. Deze mutaties laten het effect op het begrotingsresultaat zien ten opzichte van eerdere jaren. Zie bijlage 2 voor een toelichting van de mutaties.

Incidentele baten en lasten

Terug naar navigatie - Financiële begroting - Incidentele baten en lasten

De begroting structureel en reëel in evenwicht

In de Gemeentewet en het BBV staat dat onze begroting structureel en reëel in evenwicht moet zijn. 
Onze begroting is structureel in evenwicht wanneer we de structurele lasten dekken door structurele baten. Er is een structureel tekort wanneer de structurele baten niet voldoende zijn om de structurele lasten te dekken. Met deze bijlage geven we invulling aan dit voorschrift.
Het BBV schrijft voor dat we voor alle jaren van onze meerjarenbegroting een structureel saldo moeten berekenen. In deze begroting dus voor de jaren 2027 tot en met 2030. In onderstaande tabel maken we de opbouw van het structurele saldo duidelijk. De tabel toont dat onze begroting voor alle jaren in het meerjarenperspectief structureel in evenwicht is.

bedragen x € 1.000
Structureel resultaat
Begroting 2027
MJR 2028
MJR 2029
MJR 2030
Saldo van baten en lasten
Programma lasten
-205.637
-203.669
-199.731
-201.769
Programma baten
203.580
203.738
202.705
204.113
Saldo van baten en lasten
-2.057
69
2.974
2.344
Mutatie reserves
Stortingen reserves
-2.419
-2.440
-2.717
-2.717
Ontrekkingen reserves
1.967
1.132
819
719
Mutatie reserves
-452
-1.308
-1.898
-1.998
Resultaat
-2.509
-1.239
1.076
346
Af: incidentele baten en lasten
Incidentele lasten
-7.264
-4.016
-513
-
Incidentele baten
89
89
89
-
Incidentele stortingen
-50
-50
-50
-50
Incidentele ontrekkingen
1.348
513
200
100
Af: incidentele baten en lasten
-5.877
-3.463
-274
50
Totaal structureel resultaat
3.368
2.224
1.350
296